بانوان سرپرست خانوار صفحه اصلی فروشگاه وبلاگ درج رایگان مهارت ورود ثبت نام کارفرما
سال جهش تولید

هنر زری بافی چیست؟!

هنر زری بافی چیست؟

1399-09-10

می توان گفت زری، دست بافته ای تخت و بدون پرز است. تنوع رنگ و نقش در این پارچه بیشتر از بقیه پارچه های دستباف سنتی است.

زری بافی یکی از رشته های صنایع دستی در زمینه نساجی و پارچه است. پارچه ی زری، دست بافته ای است بدون گره، که با گذراندن تار و پود های ابریشمی رنگارنگ و نخ گلابتون از لا به لای یکدیگر، بافته می شود. تهیه پارچه زری با استفاده از دستگاه زری بافی است و اثر نهایی برای تهیه پوشاک، پرده و وسایل دیگر استفاده می شود. می توان گفت زری، دست بافته ای تخت و بدون پرز است. تنوع رنگ و نقش در این پارچه بیشتر از بقیه پارچه های دستباف سنتی است. و البته بافت آن هم از پارچه هایی مثل مخمل و ترمه، پیچیده و دشوارتر است. این پارچه ابریشمی یک رو است. هنگام بافت، می توان طرح و نقش آن را از زیر دستگاه مشاهده کرد. البته کسانی که در زمینه زری بافی، استادکارانی ماهرند، این پارچه را به صورت دو رو بافته اند. به این گونه که یک طرف آن دارای نقش و طرح و طرف دیگر ساده است. عرض پارچه زری از ده سانتی متر تا یک متر و چهل سانتی متر متغیر است و در تهیه پوشاک، پرده، جلد قرآن، رومیزی، رو مبلی و … کاربرد دارد. درباره تاریخ دقیق پیدایش زری بافی اطلاعات مشخصی در دست نیست. اما احتمالا نخستین بار در زمان هخامنشیان و سپس در زمان ساسانیان بافت پرده و پارچه های زری رواج داشته و برای تزئینات کاخ ها، معابد و … به کار می رفته. به طور کلی با توجه به اشعار، کتب مشهور و این نکته که نساجی ایران از دوران هخامنشیان پیشرفت های چشمگیری داشته. می توان گفت این هنر احتمالا در آن دوره ها شکل گرفته و فراز و نشیب هایی را طی کرده. در دوران اسلامی تغییراتی و تحولاتی در آن به وجود آمده است. متاسفانه امروزه نمونه کاملی از پارچه های آن دوران در دست نیست که بشود نقوش کامل آن را تشخیص داد و استخراج کرد که این نقوش هندسی بوده اند یا آزاد. اما با توجه به اینکه دستگاه های بافندگی که استفاده می کرده اند پیشرفته نبوده، احتمالا نقوش گردان را به صورت رودوزی بر روی پارچه ها اجرا می کردند. به احتمال زیاد در زمان اشکانیان، ابریشم به ایران راه یافت اما نمی توان به طور قطع گفت که دستگاه های زری بافی هم در این دوره وارد ایران شده اند. در این دوره صنعت بافندگی ایران تحت تاثیر رنگ ها و شیوه های بافت پارچه در چین قرار گرفت. بافت پارچه های ارزشمند دور دوره ساسانی به اوج خود رسید و در دنیا خواهان پیدا کرد. که از عوامل پیشرفت بافت پارچه های ارزشمند مانند ابریشم و زری در این دوره، می توان به تجارت و رقابت بین قدرت های بزرگ آن زمان نام برد. در این دوره هم، بافندگان ساسانی از هنر چین تاثیر گرفتند اما خیلی سریع راه خود را یافتند به طوری که پارچه های ساسانی زینت بخش کاخ ها، پوشش درباریان، بزرگان و روحانیون کلیسا ها در سرار جهان شد. شهرهای فعال در زمینه بافندگی در آن دوران هم یزد، کاشان و مرو بود. نقوشی که ساسانیان بر روی پارچه های خود استفاده می کردند ریشه در عقاید مذهبی آن ها داشت و از نقوش گیاه مقدس زرتشت، گیاهی که دو نگهبان از آن در حال مراقبت اند و اشکال هندسی و نقوشی از این قبیل استفاده می کردند. بلافاصله پس از ورود اسلام به ایران،  صنعت بافندگی اندکی دچار رکود شد اما وقتی که اعراب با صنایع ایران آشنا شدند از آن استقبال زیادی کردند. در قرن های اولیه اسلامی، هنرمندان مسلمان ایرانی، کاملا تحت تاثیر هنر ساسانیان بوده اند و از نقوش آن ها برای بیان مفاهیم اسلامی بهره می بردند. هنر و صنعت بافندگی در دوران سلجوقی اندکی از هنر چین الهام گرفت و در اسلوب نقوش پارچه ها تغییراتی ایجاد شد. ثباتی که در دوره سلجوقی به دست آمده بود در دوران حمله مغول ها، دیری نپایید و اکثر کارگاه های بافندگی از بین رفت. اما در دوران تیموری فعالیت کارگاه های بافندگی از سر گرفته شد و این بار تاثیرات بیشتری از فرهنگ و هنر چین را با خود به ایران آورد. در این دوران، پارچه و لباس های به سبک چینی شامل تزئینات با نقوش اژدها، عنقا و تزئینات گل های مختلف از جمله شقایق و نیلوفر آبی بود. به طور کلی نقوش در دوران تیموری و ایلخانی کمک بزرگی به مسیر تکاملی نقش های زری بافی در دوره صفویه کردند.